Neon maakt lesmateriaal dat inclusiever en diverser is: ‘Kan leerprestaties positief beïnvloeden’

In Nederland is de diversiteit aan mensen groot, maar lesmethoden zijn vaak nog erg eenzijdig. Daardoor blijven kansen om te leren over ongelijkheid en uitsluiting niet alleen liggen, maar kan het ook het leren an sich belemmeren. Neon geeft het diverser en inclusiever maken van schoolboeken prioriteit. Alleen: hoe doe je dat zo goed mogelijk? "Niet elke leerling herkent zich overal in. Maar door variatie lukt het wel vaker."

'Het gaat nooit over ons, ik kom nergens onze vlag tegen en als er over ons wordt gesproken, worden we als een stereotype weggezet.’ Dat is het antwoord dat Marleen Wierda kreeg toen ze leerlingen die in een woonwagen wonen vroeg of ze zichzelf herkenden in de schoolboeken. "Ik heb daar veel met hen over gesproken", vertelt Marleen, die niet alleen lerares maatschappijleer, maar ook hoofdauteur wereldburgerschap bij Neon is.

Samen met co-auteur Michelle van Aggelen is zij ervoor verantwoordelijk dat methoden van Neon divers en inclusief zijn. "We proberen nu te kijken of ook deze leerlingen zich kunnen gaan herkennen in het lesmateriaal."

'Leerlingen moeten zichzelf herkennen in wat ze leren'

Leerlingen die in een woonwagen wonen zijn niet de enige die zich niet aangesproken voelen in lesmethoden. Ondanks dat er meer aandacht is voor diversiteit en inclusie in schoolboeken, zijn er nog veel perspectieven die onderbelicht zijn of niet aan bod komen.

Daardoor herkennen veel leerlingen zich niet in het lesmateriaal. Dat is een probleem, ziet onderwijsadviseur en trainer Nathalie Petrocchi. Zij en haar collega Miguel Heilbron van de organisatie Wereldburgerschap.Community proberen onderwijsprofessionals te wijzen op het belang van diversiteit en inclusie in lesmethoden. "Het is ook belangrijk dat leerlingen zichzelf herkennen in wat ze leren", vertelt ze.

Kleine dingen kunnen al het verschil maken, zegt zij. Als leerlingen in een lesboek verschillende rolmodellen zien in wie ze zichzelf en anderen herkennen, kan dat bijdragen aan het besef dat er voor hen allerlei mogelijkheden zijn. Het maakt zichtbaar dat ze ertoe doen en erbij horen."

'Methoden moeten uitnodigen tot gesprek'

Het gebrek aan diversiteit maakt dat de methoden niet inclusief zijn. En niet-inclusieve methoden kunnen grotere gevolgen hebben dan je op het eerste gezicht misschien zou denken. “Onderzoek laat zien dat leerlingen die zich gezien voelen en het gevoel hebben dat ze erbij horen gemotiveerder zijn en betere resultaten halen”, benadrukt Michelle.

Een leraar kan veel doen, geeft Michelle aan. "Je kunt iets persoonlijk maken door het terug te koppelen aan de situatie van de leerling. Misschien heb je wel meerdere leerlingen met Marokkaanse wortels in je klas, die Eid al-Fitr vieren, maar op een totaal andere manier.

Door open te praten over verschillen, wordt het risico op stereotyperen verkleind. "Probeer verschillen bespreekbaar te maken", tipt Marleen. "De werkvormen die Neon kiest leiden ertoe dat leerlingen ontdekken hoe culturen van elkaar kunnen verschillen. De methoden nodigen uit tot gesprek. Dat proberen we op zo'n veilige manier te doen dat ze zelf de ruimte voelen om iets juist wel of juist niet te delen."

De methode en de leraar samen zijn de sleutel om leerlingen het gevoel te geven dat ze gezien worden. Maar alle leerlingen dat gevoel geven, is waarschijnlijk een brug te ver, denkt Marleen. "Niet elke leerling herkent zich overal in. Maar door variatie lukt het wel vaker." Door auteurs te stimuleren om bewust te variëren, kunnen zij multiperspectivische methoden maken. "We houden goed in de gaten welke verhalen we laten zien en welke personages we daarvoor gebruiken."

'Realiteit is dat lang niet iedereen gelijk is'

Naast het gevoel krijgen dat iedereen erbij hoort en het verbeteren van leerprestaties, dient het inclusiever maken van lesmethoden nog een hoger doel, benadrukt Miguel. "In de workshops van Nathalie en mij geven we een aantal voorbeelden van extreme, structurele ongelijkheid en uitsluiting in onze maatschappij. Denk bijvoorbeeld aan institutioneel racisme, discriminatie bij sollicitaties en op de woningmarkt, kansenongelijkheid in het onderwijs of aan het toeslagenschandaal."

"Artikel 1 van de Nederlandse Grondwet zegt dat iedereen gelijk behandeld zou moeten worden, maar in de realiteit zie je dat we daar heel ver vanaf zitten." Miguel vindt het belangrijk dat onderwijs discriminatie en uitsluiting tegengaat en inclusie bevordert. ”Het gaat er daarbij niet alleen om wie er in een lesboek staat, maar ook om welke verhalen worden verteld, welke perspectieven ontbreken, hoe kennis tot stand komt en hoe leerlingen leren nadenken over ongelijkheid en uitsluiting.”

Ook hoopt Miguel dat leraren minder aarzelen om onderwerpen als uitsluiting en ongelijkheid aan te snijden. "Veel leraren geven aan dat ze handelingsverlegen zijn. Het is goed om je als leraar bewust te zijn van je eigen positie, je eigen blinde vlekken en ook zaken als woordkeuzen."

'Blijven leren en lesmethoden verbeteren'

Met de komst van Neon ziet Miguel kansen om inclusie structureel in lesmethoden te verankeren, onder andere doordat leraren zelf methoden kunnen aanpassen en zo perspectieven kunnen toevoegen. "Als we samen blijven kijken naar wat ontbreekt en wat beter kan, kunnen we lesmethoden steeds inclusiever maken en steeds beter recht doen aan de diversiteit van de samenleving."

De methoden van Neon zijn nog in ontwikkeling en dus duurt het nog even voordat het resultaat zichtbaar wordt. Wat voor reactie hoopt Marleen te zien bij bijvoorbeeld leerlingen die in een woonwagen wonen? "Ik hoop eigenlijk dat ze er niets over zeggen", zegt Marleen. “Omdat diverse en inclusieve methoden vanzelfsprekend zijn.”

Daarnaast hoopt ze op een omslag in het denken van sommige leerlingen. "Nu zeggen ze soms dat diversiteit 'door de strot wordt geduwd'. Dat is onzin. We zullen met elkaar moeten samenleven", stelt ze. "We delen dit land en als Neon op zo'n zorgvuldige manier diversiteit en inclusie integreert, dan nemen leerlingen daar veel uit mee en gaan ze er actief mee aan de slag. Hopelijk worden diversiteit en inclusie vanzelfsprekender voor hen."