Hoe Neon betere lesboeken maakt met ‘de grootste lerarenkamer van Nederland’

Meer kennis. Meer taal. Meer lezen. Meer literatuur. Directeur Primair Onderwijs van de coöperatie Jan van de Ven vertelt hoe Neon lesmateriaal ontwikkelt dat precies hierop gestoeld is. “Niet vanuit een ivoren toren, maar gezamenlijk met, voor en door het onderwijs zelf.”

Het stof dat de nieuwe PISA-resultaten deed opwaaien, is net opgetrokken. Uit het internationale onderzoek blijkt dat Nederlandse vijftienjarigen opnieuw minder goed lezen dan drie jaar geleden. Vier op de tien jongeren hebben grote moeite met het lezen en begrijpen van een bijsluiter, een brief van de gemeente of een krantenartikel.

Ook Jan heeft de resultaten gezien. "Ik kan niet zeggen dat ik er heel erg door verrast was, maar het went nooit", vertelt hij "Er wordt iedere dag overal in het onderwijs keihard gewerkt, daar steek ik mijn hand voor in het vuur. Om dan eens in de zoveel tijd een stevige tik op de vingers te krijgen, jaar in jaar uit, of het nou PISA is of de Staat van het Onderwijs, dat doet geen goed.”

Daarom is het tijd voor actie, vindt Jan. “Er kan zeker een heleboel beter, maar in Nederland wordt daar te vaak alleen maar over gepraat in plaats van dat we er samen wat aan doen. Kijk ook naar alle opinies, artikelen, meningen en items op tv die afgelopen week voorbijkwamen. En dan gaan we weer over tot de orde van de dag. Er verandert niets of te weinig en samen wachten we tot de volgende ophef ontstaat.”

Als er iemand in de positie zit om het onderwijs te verbeteren, is Jan het wel. Op 1 september volgde hij Michelle van Dijk op als directeur PO bij Neon. Deze coöperatie wil betere en duurzamere leermaterialen maken, waarin kwaliteit leidend is, zonder winstoogmerk. “Neon gaat iets veranderen. Precies daarom vind ik het zo tof om met Neon hand-in-hand met de onderwijspraktijk écht iets te verbeteren."

Momentum

De manier waarop Neon leermiddelen vormgeeft, kan de kwaliteit van het onderwijs verhogen, hoopt Jan. "Leermiddelen spelen een belangrijke rol in het verbeteren van die kwaliteit. Als ik kijk naar de leermaterialen in het basisonderwijs, waar ik zelf met name in de groepen 7 en 8 in de klas heb gewerkt, denk ik dat daar een enorme winst te behalen valt. Vooral als het gaat over taalvaardigheid, kennisrijk onderwijs, vakintegratie en het aanbieden van verschillende leerdoelen."

Jan benadrukt echter dat voor betere onderwijskwaliteit meer nodig is dan beter lesmateriaal alleen. "Uiteindelijk verbeteren leraren, scholen, schoolleiders en schoolteams het onderwijs. Met Neon kunnen we daar een ondersteunende bijdrage aan leveren."

Daarbij wordt Neon geholpen door het momentum. Vanaf dit schooljaar kunnen scholen aan de slag met nieuwe kerndoelen en een nieuw curriculum. "Ik denk dat we met de nieuwe kerndoelen een enorme kans hebben om goed te kijken welke inhouden er aan bod komen in onze leerjaren in het basisonderwijs, en op welke manier."

‘Neon Taal en Wereld kan overladenheid sterk terugdringen’

De manier waarop is waar Neon direct zijn slag hoopt te slaan. Jan denkt dat één Neon-methode al enorm veel druk van de ketel kan halen in het onderwijs. "Een veelgehoorde klacht in het basisonderwijs is dat het curriculum zo ontzettend overladen is. Als je puur naar de kerndoelen kijkt, zijn er doelen voor burgerschap en digitale geletterdheid bijgekomen en is er niets van het toch al volle bordje van scholen verdwenen."

Neon wil die doelen koppelen aan doelen voor wereldoriëntatie en taal en literatuur en ontwikkelt daarvoor een vakoverstijgende methode: Neon Taal & Wereld. "Door vakintegraal, vanuit verschillende domeinen een totaalmethode te bouwen, kunnen we een enorme slag slaan in het terugdringen van de overladenheid van het curriculum. Bovendien ben je zo constant vanuit een kennisrijke, betekenisvolle inhoud en thematiek bezig met je klas."

En daar blijft het mogelijk niet bij. "Onze ambitie is om ook kunst en cultuur te laten aanhaken. Om straks een schrijfmethode te ontwikkelen die eraan raakt. Dan halen we een nog grotere hap uit je weekrooster, terwijl je tegelijkertijd kennisrijk bezig bent. Integraal én evidence-informed."

Externe kwaliteitscommissies

Zo hoopt Neon veel vakken te integreren. Maar niet alles kan. "Voor sommige vakken in het primair, zoals rekenen, spelling, technisch leren lezen en Engels zul je altijd een passend aanbod moeten realiseren. Maar Taal & Wereld brengt heel veel dingen samen, in plaats van dat je uur na uur een andere les staat te geven."

"Je bent dus veel minder van de hak op de tak aan het springen als je Taal & Wereld gebruikt", vervolgt Jan. "Nu ligt er een kans om zes weken lang met hetzelfde thema aan de slag te gaan en zo verschillende kerndoelen bij elkaar te brengen. Dat maakt het veel betekenisvoller en het geeft je de kans om samen veel dieper de kennis in te duiken, maar ook om aandacht te hebben voor de brede ontwikkeling van kinderen."

Mede daarmee hoopt Neon de prestaties te verhogen. Om de kwaliteit van de eigen methoden te waarborgen, heeft Neon een kwaliteitskader ontwikkeld. "Dat kader heeft tien fundamenten. De laatste drie daarvan vormen het fundament. Namelijk dat leren gebeurt in taal, dat is de basis. Maar ook dat leren vraagt om representatie, veiligheid en toegankelijkheid en dat leren vakgrenzen overstijgt."

Om te zien of lesmateriaal aan de kwaliteit voldoet, worden de vakvisies en het leermateriaal door externe kwaliteitscommissies getoetst. "Daarnaast hebben we een intern kwaliteitsteam met een ijzersterke onderwijskundigen en toetsdeskundigen. Ook werken we met externe kwaliteitscommissies die uit onderzoekers en uit leraren en schoolleiders uit de praktijk bestaan. Zo krijgen we ons eigen 'evidence informed-kwaliteitsteam'."

'Bevragen constant testende leraren'

Zo zorgt Neon ervoor dat ook de praktische werkelijkheid in de klas en de context van de school wordt meegenomen in de opzet van de methode. "Neon is niet iets wat wij vanuit een ivoren toren met tientallen mensen maken, maar we werken echt in nauw contact met het veld. Ik denk dat we daarin enorm verschillen van andere uitgevers. Ook het constant bevragen van testende leraren hoort daarbij. Daarnaast staan een heleboel auteurs van ons ook nog gewoon voor de klas."

Neon is namelijk al zover dat de eerste leraren het nieuwe lesmateriaal al aan het uitproberen zijn. Die testende leraren vormen de thermometer van Neon en hebben directe invloed op de methoden "Laatst gaf een tester ons hele praktische tips met kansen om activerende en coöperatieve werkvormen te integreren, om gewoon net iets anders te doen dan een opdracht te maken op een blad of in een schrift", vertelt Jan.

"Dat is waar we het voor doen en hier kom je pas achter als leraren in de klas met Neon bezig zijn. Zij kunnen direct aan onze knoppen draaien en meebepalen hoe onze methoden er straks uit komen te zien."

"Neon bestaat bij de gratie van de onderwijspraktijk"

Hoeveel tijd leraren besteden aan het testen van de methoden, is aan henzelf. "Ik denk dat als het je als leraar lukt om tijd vrij te maken om samen met Neon het lesmateriaal nog beter kan maken, dat dat je ook heel veel energie gaat opleveren', vindt Jan.

"Maar onze auteurs doen het meeste werk. Veel van hen staan zelf ook nog voor de klas. Soms testen zij dan hun eigen materiaal van Neon. Ik zie Neon als één grote lerarenkamer waarbij leraren uit heel Nederland bij elkaar komen om samen het beste leermateriaal te maken. Wij bestaan bij de gratie van de onderwijspraktijk waar we mee samenwerken en zijn tegelijk zelf die onderwijspraktijk. In mijn po-team allen al hebben we samen meer dan 200 jaar ervaring voor de klas. We zijn allemaal collega-leraren onder elkaar. Dat is Neon, de grootste lerarenkamer van Nederland."

Wil jij ook laagdrempelig beginnen met Neon?

"Als je laagdrempelig een methode van Neon wilt uitproberen, zou ik voor onze Engels-methode gaan", tipt Jan. "Vaak werken basisscholen met een digitale jaarlijkse licentie voor een methode Engels en daar heb je dus geen afschrijvingen van. Daarnaast is er veel ontevredenheid over de methoden van dat vak die er op dit moment voor het basisonderwijs zijn."

"Bovendien vragen de nieuwe kerndoelen echt iets anders voor dit vak dan wat de methoden tot nu toe bieden. Wij werken aan een ijzersterke methode voor Engels vanaf groep 5, die kennisrijk wordt ingericht en waarin burgerschapsdoelen en kruisende leerlijnen aan bod komen."