De leraar houdt de regie

In het nieuwe regeerakkoord staat dat er een keurmerk moet komen voor lesmethoden voor de basisvaardigheden. Wat vinden jullie daarvan?

Wat ons betreft is het heel logisch dat er een landelijk kwaliteitskader komt voor leermiddelen, met aandacht voor didactische uitgangspunten en de wetenschappelijke onderbouwing daarvoor. We hebben hier zelf de samenwerking met het CLU (Centrum voor Leermiddelenadvies) voor gezocht, anders is het al snel 'Wij van wc-eend adviseren wc-eend'. Maar ik denk dat wij zelfs een paar stappen verder gaan met ons kwaliteitskader, want we passen het toe op alle vakken, niet alleen op de basisvaardigheden. Bovendien, wat voor keurmerk of kader je ook aan leermiddelen koppelt, onderwijs gebeurt in de klas. We bekijken dus niet alleen wat leermiddelen de leerling bieden, maar ook hoe de leraar hier succesvol mee aan de slag kan.

Waarom vond je het zo belangrijk om vanuit Neon een expliciete kwaliteitsvisie te formuleren?

We maken geen losse lesmethodes, we bouwen een heel nieuw curriculum van de grond op. En we maken lesmethodes omdat we vinden dat het béter moet. Dan moeten we ook didactisch en organisatorisch duidelijk maken wat we doen voor leermiddelen van hoge kwaliteit. We hebben gekozen voor een aantal didactische principes en voor kwaliteitsprocedures waarbij we continu feedback vragen en verbeteren. Dat doen we intern, dus collega's bevragen elkaar, maar ook extern, met het CLU en met vakspecifieke kwaliteitscommissies.

Goed onderwijs begint bij de leraar. Wat betekent dat concreet?

Er wordt vaak gesproken over evidence-informed werken, maar als we iets weten uit alle onderzoeken, dan is het hoe belangrijk de rol van de leraar is. Daarom willen wij vormgeven aan het vakmanschap van de leraar. Hoe maak je de vertaling van bewezen effectieve methoden naar de praktijk van jouw klaslokaal? Daar helpen wij bij door onze aanpak heel transparant te maken. Niet alleen kun je straks in de handleiding lezen waarom de lessen op een bepaalde manier zijn ingericht, je krijgt tips bij elke les om beter op maat les te geven.

Die regie van de leraar zit ook in onze organisatie. Veel auteurs staan ook nog voor de klas. Elke leraar kan zich aansluiten bij Neon en meedenken in vakspecifieke klankbordgroepen. Feedback geven is laagdrempelig en daar reageren we altijd snel op. Er komt nu ook een Lerarenraad en twee leraren maken deel uit van de Raad van Toezicht.

Veel leraren hebben geen tijd om zelf nieuw lesmateriaal te maken.

Onze standaardmethodes zijn kant-en-klare methodes die straks - op tijd voor het nieuwe curriculum - alles bieden wat je nodig hebt. We helpen leraren met tips om die lessen goed te geven, maar alles zit al in de methode. De lesmethodes kunnen digitaal of op papier gebruikt worden. We blijven actualiseren en verbeteren, dus we zijn niet klaar als een methode 'af' is. Je kunt denken dat elke leraar aardrijkskunde zelf wel een nieuwsbericht over een recente aardbeving erbij pakt bij een les platentektoniek, maar die leraar geeft misschien wel les aan vier of vijf verschillende jaarlagen: wij zetten zo'n nieuwsbericht klaar met een lessuggestie die bovenkomt als je met dat hoofdstuk bezig bent.

Daarnaast zijn er schoolboeken op maat. Leraren kunnen aan onze methodes onderdelen toevoegen, aanpassen of verwijderen, zodat het materiaal echt aansluit bij hun leerlingen. Niet iedereen heeft daar tijd voor, dat klopt, maar we weten dat er behoorlijk wat goede makers rondlopen in het onderwijs. En we hopen dat leraren en scholen deze missie ook gezamenlijk aanpakken, want in de Neon-bibliotheek kun je lesmaterialen delen.

We zijn een coöperatie, en dat is meer dan een rechtsvorm: wie lesgeeft aan nieuwkomers in Groningen, kan materiaal gebruiken van een collega in Zeeland. Scholen met een bepaald profiel, tweetalig onderwijs, montessori, noem maar op, kunnen afspraken maken over het gezamenlijk ontwikkelen van eigen materiaal. Binnen een regio kunnen scholen ook aanvullingen maken die geschiedenis en aardrijkskunde in de regio laten zien, of waarin excursies dicht bij school een plek krijgen. De materialen in de Neon-bibliotheek worden ook door onze auteurs bekeken met hetzelfde kwaliteitskader. Dat geeft geen oordeel 'goed of fout', maar maakt wel zichtbaar welke kwaliteitsprincipes gevolgd zijn of niet, of misschien op een andere manier.

Neon kiest voor directe instructie - dat is niet per se een wens van alle scholen.

Klopt, maar het is wel een wens van alle scholen dat lesmethodes alle onderdelen voor een complete les bevatten... De Neon-methodes bevatten de bouwstenen van directe instructie: leerdoelen benoemen, voorkennis activeren, modelleren of uitleggen, begeleid oefenen, toewerken naar zelfstandigheid, terugkoppeling en reflecteren. Alles is herkenbaar aanwezig, maar nooit dwingend. Leraren kunnen die bouwstenen ook anders inzetten. Wil je met de eindtaak beginnen? Prima, maar ook dan wil je naar een blokje theorie kunnen verwijzen wanneer dat wel nodig is.

Aandacht voor de basisvaardigheden en het nieuwe curriculum is erg belangrijk. Hoe kijken jullie daarnaar?

Natuurlijk zijn taal en rekenen ook losse vakken, maar daarnaast worden de basisvaardigheden goed geïntegreerd in alle vakken. Burgerschap en digitale geletterdheid komen in een gestructureerde lijn terug in andere vakken. Doordat onze auteurs één organisatie vormen, kunnen we zorgen voor samenhang en met onze software kan de leraar die ook duidelijk terugzien. Denk aan vakoverstijgende thema’s, of reken- en taalonderdelen in andere vakken. Als je bij aardrijkskunde met procenten moet rekenen, klik je de rekenhulp open, of het wiskundeboek - dat de leerlingen direct herkennen. Taal in alle vakken betekent dat we veel rijke teksten bieden, maar ook opdrachten waarin talige interactie gestimuleerd wordt.

Daarin gaan we echt een paar stappen verder dan andere uitgevers: niet alleen omdat we inzage in alle vakken bieden, maar ook omdat die samenhang uitgangspunt is van ons bouwplan voor het nieuwe curriculum. Dat is volgens ons ook hoe het nieuwe curriculum bedoeld is: betekenisvol leren, in samenhang. We zien de nieuwe kerndoelen en eindtermen niet als afvinklijstje, maar als ontwerpopdracht. Wat je leert, is niet alleen voor de examens, maar heeft betekenis in de echte wereld. We willen dat leerlingen met Neon-lesmethodes weten waarom ze iets leren, dat ze kunnen reflecteren op het geleerde. Die betekenisvolle context is dus ook een van onze didactische principes.

Kruisende leerlijnen, door Neon

Wat zien we in deze afbeelding en waarom is het belangrijk?

Neon kiest voor een unieke aanpak door niet alleen burgerschap en digitale geletterdheid als leerlijn te integreren in alle vakken, maar ook een leerlijn zelfregulerend leren en metacognitie. Het is bewezen effectief om hier impliciet en expliciet aan te werken in de klas. Wat betekent dit? De leraar kan denkstappen bij een uitleg modellen om ze over te dragen, maar je kunt de denkstappen ook expliciet in het lesboek opnemen. Daarbij kun je geleidelijk aan de begeleiding afbouwen. Er zijn veel werkvormen denkbaar die - ongeacht welk vak je geeft - die ontwikkeling van zelfregulerend leren stimuleren. We werken in dit verband samen met Patrick Sins, lector van Hogeschool Rotterdam en expert in zelfregulerend leren, formatief handelen en vernieuwingsonderwijs. Andere partners uit zijn lectoraat sluiten ook aan en daarmee openen we een enorme bak aan kennis over hoe leren werkt - maar we doen er dus ook echt iets mee.

In de afbeelding zie je (globaal weergegeven, dit is geen letterlijke weergave) dat lijnen in het ene vak boven komen, in het andere vak onderlangs gaan. Bijvoorbeeld: een leerdoel digitale geletterdheid om computerprogramma's zoals Word en Powerpoint te gebruiken om te communiceren kan expliciet aangeleerd worden bij taal en bij een spreekbeurt of werkstuk wereldoriëntatie in de bovenbouw van de basisschool. Maar daarna of daarnaast kan het impliciet ook in andere vakken terugkomen en dan kan naar het aanleren uit die andere vakken verwezen worden.

Tot slot: wat kun je al zeggen over het auteursteam?

We hebben een fantastische periode achter de rug met het selecteren van bijna vijftig auteurs. Om deze mensen te introduceren, heb ik nog wel een uurtje nodig... Dat doen we op een later moment. Het zijn allemaal toppers in hun vakgebied, maar het is ons ook gelukt een goede mix aan kwaliteiten en specialisaties binnen te halen. Het anoniem selecteren, op basis van een lesontwerp en een gericht vraaggesprek over het ontwerpen, heeft daaraan ontzettend bijgedragen. De één is kampioen uitlegvideo's, de ander een wandelende encyclopedie; we hebben mensen met vmbo- of NT2- of kleuterexpertise; de auteurs komen uit alle hoeken van Nederland (of oorspronkelijk daarbuiten), zijn van alle leeftijden en hoewel er zeker in primair onderwijs veel meer vrouwen solliciteerden, hebben we ook daar mannen gevonden. Onze missie om schoolboeken te maken voor álle leerlingen nemen we erg serieus: we blijven daarom actief samenwerken met partijen buiten Neon, zoals Wereldburgerschap.Community.